W praktyce zdarzają się sytuacje, w których uzyskanie alimentów od rodzica dziecka okazuje się niemożliwe lub znacznie utrudnione. W takich przypadkach prawo przewiduje możliwość dochodzenia alimentów od dalszych krewnych, w tym od dziadków.

Podstawa prawna obowiązku alimentacyjnego

Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża:

  • krewnych w linii prostej (a więc m.in. rodziców i dziadków),
  • rodzeństwo.

Obowiązek alimentacyjny ma charakter subsydiarny, co oznacza, że aktualizuje się dopiero wtedy, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku.

Kiedy dziadkowie mogą zostać zobowiązani do alimentów?

Obowiązek alimentacyjny dziadków wobec wnuków może powstać w szczególności, gdy:

  • rodzice dziecka nie żyją,
  • rodzic z obiektywnych przyczyn nie jest w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego,
  • uzyskanie alimentów od rodzica jest niemożliwe lub wiąże się z nadmiernymi trudnościami (np. długotrwałe bezskuteczne egzekucje, brak stałego miejsca pobytu, ciężka choroba).

Nie jest przy tym konieczne, aby rodzic całkowicie uchylał się od obowiązku alimentacyjnego. Wystarczające jest, że nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb dziecka w pełnym zakresie.

Zakres obowiązku alimentacyjnego dziadków

Wysokość alimentów dochodzonych od dziadków ustalana jest każdorazowo z uwzględnieniem:

  • usprawiedliwionych potrzeb dziecka,
  • możliwości zarobkowych i majątkowych dziadków.

Sąd bierze pod uwagę realne możliwości zobowiązanych, a nie tylko ich formalne dochody. Obowiązek alimentacyjny dziadków nie może prowadzić do naruszenia ich własnych usprawiedliwionych potrzeb.

Kolejność obowiązku alimentacyjnego

Zgodnie z art. 129 k.r.o.:

  • w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców,
  • dopiero w dalszej kolejności dziadków,
  • jeżeli zobowiązanych jest kilku, obowiązek obciąża osoby bliższe stopniem pokrewieństwa przed dalszymi.

Roszczenie regresowe dziadków

Jeżeli dziadkowie spełniają świadczenia alimentacyjne dlatego, że uzyskanie ich od rodzica było niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, przysługuje im roszczenie regresowe wobec rodzica dziecka. Oznacza to możliwość dochodzenia od niego zwrotu wypłaconych alimentów.

Jak dochodzić alimentów od dziadków?

Alimenty od dziadków dochodzone są na drodze sądowej poprzez złożenie pozwu:

  • przed sąd właściwy według miejsca zamieszkania pozwanego,
  • albo według miejsca zamieszkania dziecka uprawnionego do alimentów.

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej stron.