Co do zasady, rozdzielność majątkowa wywołuje skutki na przyszłość. Prawo rodzinne przewiduje jednak wyjątek od tej reguły. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z datą wsteczną, czyli od momentu wcześniejszego niż dzień wydania orzeczenia.

Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który odwołuje się do pojęcia tzw. „ważnych powodów”.

Czym są „ważne powody” w rozumieniu prawa?

Ustawodawca nie definiuje wprost, czym są „ważne powody”, pozostawiając ich ocenę sądowi. W praktyce i orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o sytuacje, w których dalsze trwanie wspólności majątkowej:

  • narusza interes majątkowy jednego z małżonków,
  • albo stwarza realne, poważne zagrożenie dla tego interesu,
  • a często także dla dobra rodziny jako całości.

Nie każda trudność w relacjach małżeńskich będzie wystarczająca. Kluczowe znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne uniemożliwiają lub istotnie utrudniają wspólne zarządzanie majątkiem.

Faktyczna separacja małżonków – ale nie każda

Jedną z najczęściej wskazywanych przesłanek jest faktyczna separacja, rozumiana jako trwałe rozłączenie małżonków i zaprzestanie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Sam fakt zamieszkiwania osobno nie jest jednak wystarczający.

Dla sądu istotne jest, czy separacja:

  • prowadzi do braku współdziałania w sprawach majątkowych,
  • powoduje chaos decyzyjny lub jednostronne działania jednego z małżonków,
  • wiąże się z podejmowaniem decyzji finansowych bez wiedzy i zgody drugiego.

Przykładowe sytuacje uzasadniające rozdzielność z datą wsteczną

W praktyce sądowej za „ważne powody” uznawane bywają m.in.:

  • zaciąganie przez jednego z małżonków kredytów lub pożyczek bez wiedzy drugiego,
  • trwonienie majątku wspólnego,
  • prowadzenie ryzykownej działalności gospodarczej,
  • narastające zadłużenie,
  • długotrwały i głęboki konflikt uniemożliwiający współdziałanie,
  • brak jakiejkolwiek realnej kontroli nad wspólnym majątkiem.

Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, w oparciu o całokształt okoliczności.

Co oznacza rozdzielność majątkowa z datą wsteczną w praktyce?

Jeżeli sąd uwzględni żądanie, rozdzielność majątkowa zostaje ustanowiona od wskazanej w orzeczeniu daty. Ma to istotne konsekwencje, m.in. dla:

  • odpowiedzialności za zobowiązania,
  • rozliczeń majątkowych między małżonkami,
  • przyszłego podziału majątku.

Z tego względu sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną należą do spraw szczególnie wrażliwych i wymagających precyzyjnej argumentacji.

Zachęcam również do zapoznania się z artykułami:

w których szerzej omawiam dostępne ustroje majątkowe oraz ich skutki.